ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಗಾಡ್ಗೀಳ್–ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಮತ್ತು ESA–ESZ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವವೈವಿಧ್ಯ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2010ರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರೊ. ಮಾಧವ್ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ Western Ghats Ecology Expert Panel (WGEEP) ರಚಿಸಿತು. ಸಮಿತಿಯು 2011ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.

ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ESZ-1, ESZ-2 ಮತ್ತು ESZ-3 ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ESZ-1ರಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮುಂತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಪರಿಸರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸಭೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರ ನೀಡುವುದಕ್ಕೂ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.

ನಂತರ ಡಾ. ಕೆ. ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ High Level Working Group ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 2013ರ ವರದಿಯು ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು Natural Landscape ಮತ್ತು Cultural Landscape ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿತು. ಮಾನವ ವಸತಿ, ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು Cultural Landscape ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಸುಮಾರು 37% ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ESA ಆಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ESAಯಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿತು.

ESA ಮತ್ತು ESZ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ESA (Ecologically Sensitive Area) ಎಂದರೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವದ ಭೂಪ್ರದೇಶ. ESZ (Eco-Sensitive Zone) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಅಥವಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ‘shock absorber’ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯ ಮೂಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ತಾಲ್ಲೂಕು ಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 46.5% ESA ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಜೈವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಜೀವನೋಪಾಯ–ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.KAS/KPSCಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಿ: Gadgil = ಮೂರು ಹಂತದ ESZ + Bottom-up governance; Kasturirangan = 37% ESA + Natural vs Cultural Landscape + Remote Sensing.