ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ವಿಧಗಳು: UPSC–KPSCಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ, ನಿರ್ಣಯ, ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ, ಪದಚ್ಯುತಿ ಅಥವಾ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ Majority — ಬಹುಮತಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಬಹುಮತ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಷಯದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ Simple Majority, Absolute Majority, Effective Majority ಮತ್ತು Special Majority ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ.

UPSC, KPSC ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ಸೂತ್ರ + ಅನ್ವಯಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ಎರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.

1. Simple Majority — ಸರಳ ಬಹುಮತ

Simple Majority ಎಂದರೆ ಸದನದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಬಲ.

Formula:

More than 50% of Members Present and Voting

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 300 ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ 150ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಅಂದರೆ ಕನಿಷ್ಠ 151 ಮತಗಳು ಬೇಕು.

ಮತದಾನದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Simple Majority ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ:

– Ordinary Bills

– Money Bill

– Financial Bills

– Budget-related motions

– ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆ

– ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಗಡಿ ಬದಲಾವಣೆ

– Article 2 ಮತ್ತು Article 3 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವು ಕಾನೂನುಗಳು

– Financial Emergency proclamationಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮೋದನೆ

Quorum ಎಂದರೇನು?

Quorum ಎಂದರೆ ಸದನದ ಸಭೆ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರ ಹಾಜರಾತಿ.ಸಂವಿಧಾನದ Article 100(3) ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸದನದ Quorum ಅದರ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ 1/10 ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ:

• Quorum → ಸಭೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಹಾಜರಾತಿ
• Majority → ನಿರ್ಧಾರ ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮತಗಳು

ಇವೆರಡನ್ನೂ ಗೊಂದಲಪಡಬಾರದು.

2. Absolute Majority — ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತ

Absolute Majority ಎಂದರೆ:

More than 50% of Total Membership of the House

ಇಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಜರಿದ್ದಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲ 543 ಇದ್ದರೆ, Absolute Majorityಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 272 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕು.

ಈ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸದನದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

3. Effective Majority — ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತ

Effective Majority ಎಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲದಿಂದ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಸದಸ್ಯರ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.

• Effective Strength = Total Membership – Vacancies
• Effective Majority = More than 50% of Effective Strength

ಉದಾಹರಣೆ: ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲ 250 ಮತ್ತು 20 ಸ್ಥಾನಗಳು ಖಾಲಿ ಇದ್ದರೆ:

250 – 20 = 230

ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಅಂದರೆ 116 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕು.

Effective Majority ಮುಖ್ಯವಾಗಿ:

– ಲೋಕಸಭಾ Speaker removal

– ಲೋಕಸಭಾ Deputy Speaker removal

– ರಾಜ್ಯಸಭಾ Deputy Chairman removal

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Vice-President removal ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ majority of all the then members ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು Effective Majorityಗೆ ಸಮಾನ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ.

4. Special Majority — ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ

Special Majorityಗೆ ಒಂದೇ ಸೂತ್ರವಿಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನವು ವಿಷಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

Special Majority – Type 1

2/3 of Members Present and Voting

ಈ ಬಹುಮತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ:

Article 249: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ State List ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ Parliament ಕಾನೂನು ಮಾಡಲು Rajya Sabha ಅನುಮತಿ ನೀಡುವಾಗ.

Article 312: ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ All India Services ರಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು Rajya Sabha ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ.

Memory Trick:

249 + 312 → 2/3 Present & Voting

Special Majority – Type 2

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಬೇಕು:

1. Majority of Total Membership of the House
2. Not less than 2/3 of Members Present and Voting

ಈ ಬಹುಮತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ Article 368 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ Constitutional Amendment Billsಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತವನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಪದಚ್ಯುತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನುಮೋದನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳು:

– ಬಹುತೇಕ Constitutional Amendments

– Supreme Court Judge removal

– High Court Judge removal

– CAG removal

– Chief Election Commissioner removal

– National Emergency approval

National Emergency – ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

Article 352 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ National Emergency proclamationಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಲು:

Majority of Total Membership + 2/3 Present and Voting

ಅಗತ್ಯ.

ಆದರೆ ಲೋಕಸಭೆ National Emergency ಮುಂದುವರಿಯಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು Simple Majority of Members Present and Voting ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ Prelimsಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.
Special Majority – Type 3
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ Impeachmentಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಬಹುಮತ ಬೇಕು.

Article 61 ಪ್ರಕಾರ:

Not less than 2/3 of Total Membership of the House
ಅಗತ್ಯ.
ಇಲ್ಲಿ “Present and Voting” ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.
ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲದ 2/3 ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯ.
Special Majority – Type 4
ಕೆಲವು Constitutional Amendments ಭಾರತದ Federal Structureಗೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ:
Majority of Total Membership + 2/3 Present and Voting
ಅಗತ್ಯ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸನಸಭೆಗಳ Ratification ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿಧಾನ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು:

– President electionಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು provisions

– Centre–State executive relations

– Supreme Court ಮತ್ತು High Courts

– Legislative powers distribution

– Seventh Schedule

– Parliamentನಲ್ಲಿ States representation

– Article 368 amendment procedure

Majority| Formula| ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆ

• Simple| >50% Present & Voting| Ordinary Bills, Money Bill, Article 2–3
• Absolute| >50% Total Membership| Government strength
• Effective| >50% of Total minus Vacancies| Speaker/Deputy Speaker removal
• Special Type 1| 2/3 Present & Voting| Articles 249, 312
• Special Type 2| Total Membership Majority + 2/3 Present & Voting| Article 368, Emergency approval
• Special Type 3| 2/3 Total Membership| President Impeachment
• Special Type 4| Type 2 + Ratification by at least half of States| Federal amendments

Prelims Quick Revision

• Simple Majority → Present & Voting
• Absolute Majority → Total Membership
• Effective Majority → Total Membership – Vacancies
• Article 249 → 2/3 Present & Voting
• Article 312 → 2/3 Present & Voting
• Article 368 → Majority of Total Membership + 2/3 Present & Voting
• President Impeachment → 2/3 of Total Membership
• Federal Constitutional Amendment → Special Majority + State Ratification
• Quorum → 1/10 of Total Membership
• National Emergency Approval → Special Majority
• Speaker / Deputy Speaker Removal → Effective Majority

ಬಹುಮತದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಯಾವ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು denominator ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು. “Present and Voting”, “Total Membership” ಅಥವಾ “Effective Strength” ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದರೆ ಬಹುತೇಕ Majority-based ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು.