ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಚೀಲಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಚೀಲಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ

ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವೇಗ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಏಕಬಳಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ (Single Use Plastic) ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ಚೀಲಗಳು (Cloth Bags), ಸೆಣಬಿನ ಚೀಲಗಳು (Jute Bags), ಕಾಗದದ ಚೀಲಗಳು (Paper Bags), ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಚೀಲಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಮರುಬಳಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು (Microplastics) ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಭಾರತವು Plastic Waste Management Rules, 2016 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಚೌಕಟ್ಟು ರೂಪಿಸಿದೆ. ನಂತರ 2022ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕೆಲವು ಏಕಬಳಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ Extended Producer Responsibility (EPR) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಉತ್ಪಾದಕರು, ಆಮದುದಾರರು ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಚೀಲಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಣಬು, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರು ಆಧಾರಿತ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಪರ್ಯಾಯ ಚೀಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗ್ರಾಹಕರ ಅರಿವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಂಗಡಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲಪಡಿಸುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗುರಿ (SDG 12 – Responsible Consumption and Production) ಸಾಧಿಸಲು “Reduce, Reuse, Recycle” ತತ್ವದ ಅನುಸರಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು:

1. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕಬಳಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿಷೇಧ ಆರಂಭ:
➡️ 1 ಜುಲೈ 2022

2. ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯ್ದೆ/ನಿಯಮ:
➡️ Plastic Waste Management Rules, 2016

3. ಪ್ರಮುಖ ಸಚಿವಾಲಯ:
➡️ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ (MoEFCC)

4. EPR ಅರ್ಥ:
➡️ Extended Producer Responsibility – ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆ

5. SDG ಸಂಬಂಧ:
➡️ SDG 12 – Responsible Consumption and Production

KAS/UPSC Prelims ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೆ:

ಭಾರತದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ:

1. Plastic Waste Management Rules ಅನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

2. EPR ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

3. ಏಕಬಳಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿಷೇಧವು 2022ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.

ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ:

A) 1 ಮಾತ್ರ
B) 1 ಮತ್ತು 2 ಮಾತ್ರ
C) 1, 2 ಮತ್ತು 3
D) 2 ಮತ್ತು 3 ಮಾತ್ರ

ಉತ್ತರ: C) 1, 2 ಮತ್ತು 3