ಭಾರತದ ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ: ಯಾವ ಪಡೆ ಯಾವ ಗಡಿಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತದೆ?

ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ Border Management ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಒಟ್ಟು 15,106.7 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ, ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಇಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಚೀನಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ನೇಪಾಳ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಭೂತಾನ್ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಯಾವ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕಿ.ಮೀ. ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ:

ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರ| ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಗಡಿಯ ಉದ್ದ
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ| 4,096.7 ಕಿ.ಮೀ.
ಚೀನಾ| 3,488 ಕಿ.ಮೀ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನ| 3,323 ಕಿ.ಮೀ.
ನೇಪಾಳ| 1,751 ಕಿ.ಮೀ.
ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್| 1,643 ಕಿ.ಮೀ.
ಭೂತಾನ್| 699 ಕಿ.ಮೀ.
ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ| 106 ಕಿ.ಮೀ.
ಒಟ್ಟು ಭೂ ಗಡಿ| 15,106.7 ಕಿ.ಮೀ.

ಅಂದರೆ, ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ – 4,096.7 ಕಿ.ಮೀ. ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ – 3,488 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ – 3,323 ಕಿ.ಮೀ. ಇವೆ.

ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು

ಭಾರತದ ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಕೇವಲ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶ (Tough Terrain) ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಗಡಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶೀತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ, ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, Infiltration ಮತ್ತು Illegal Migration ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಅಥವಾ ಇತರ ಅಕ್ರಮ ಗುಂಪುಗಳು ಗಡಿಯ ಮೂಲಕ ಒಳನುಸುಳುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, Cross-Border Smuggling ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು. ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ನಕಲಿ ಕರೆನ್ಸಿ, ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಕ್ರಮ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾಗಣೆ ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ Drone Technology, Surveillance, Sensors, Communication Networks ಮತ್ತು Cyber-linked threats ಮುಂತಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತವು ಕೆಲವು ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ Comprehensive Integrated Border Management System (CIBMS) ಮುಂತಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ.

1. Border Guarding Forces – ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು

Border Security Force – BSF

Border Security Force (BSF) ಅನ್ನು 1965ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿಯ ಉದ್ದ 3,323 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗಿದ್ದು, ಗುಜರಾತ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಪಂಜಾಬ್, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿಯು 4,096.7 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

Exam Point:
Pakistan + Bangladesh → BSF

Indo-Tibetan Border Police – ITBP

ITBP ಅನ್ನು 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1962ರಂದು, ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಯುದ್ಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಗಡಿಯ ಉದ್ದ 3,488 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗಿದ್ದು, ಲಡಾಖ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಕಾವಲು ನಡೆಸಲು ITBPಗೆ ವಿಶೇಷ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು high-altitude training ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

Exam Point:
China → ITBP → 3,488 km → 1962

Sashastra Seema Bal – SSB

SSB ಅನ್ನು 1963ರಲ್ಲಿ Special Service Bureau ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದರ ಹೆಸರು Sashastra Seema Bal ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.

ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ–ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಭೂತಾನ್ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ–ನೇಪಾಳ ಗಡಿ 1,751 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ–ಭೂತಾನ್ ಗಡಿಯ ಉದ್ದ 699 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

Exam Point:
Nepal + Bhutan → SSB

Assam Rifles – ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆ

Assam Riflesನ ಇತಿಹಾಸ 1835ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ Cachar Levyಯವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಭಾರತದ Oldest Paramilitary Force ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತ–ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಗಡಿಯ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ–ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಗಡಿಯ ಉದ್ದ 1,643 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗಿದ್ದು, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಣಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

Exam Point:
Myanmar → Assam Rifles → 1,643 km

2. ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ – CRPF

Central Reserve Police Force (CRPF) ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಚುನಾವಣಾ ಭದ್ರತೆ, counter-insurgency ಹಾಗೂ Left Wing Extremism ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ CRPF ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

CRPF ಒಳಗಿನ ವಿಶೇಷ ಘಟಕವಾದ CoBRA – Commando Battalion for Resolute Action ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ guerrilla warfare ಮತ್ತು ಮಾವೋವಾದಿ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ:

Left Wing Extremism → CRPF → CoBRA

3. Industrial & Critical Infrastructure Security – CISF

Central Industrial Security Force (CISF) ಅನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಅಣು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಹಾಗೂ critical infrastructureಗಳಿಗೆ CISF ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

Exam Point:
Airport / Critical Infrastructure → CISF

NSG – National Security Guard

National Security Guard (NSG) ವಿಶೇಷ Counter-Terrorism Force ಆಗಿದೆ.

ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿಗಳು, hostage rescue, anti-hijacking ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ NSG ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Exam Point:
Hostage Rescue + Counter Terrorism → NSG

ಪಡೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ – Quick Revision

ಪಡೆ| ಸ್ಥಾಪನೆ| ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯ
Assam Rifles| 1835| Myanmar Border / Northeast
CRPF| 1939 ಮೂಲ; 1949 CRPF| Internal Security
ITBP| 1962| China Border
SSB| 1963| Nepal & Bhutan
BSF| 1965| Pakistan & Bangladesh
CISF| 1969| Critical Infrastructure
NSG| 1984| Counter-Terrorism

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಡಿಗಳ Quick Memory Chart

Bangladesh → 4,096.7 km → BSF
China → 3,488 km → ITBP
Pakistan → 3,323 km → BSF
Nepal → 1,751 km → SSB
Myanmar → 1,643 km → Assam Rifles
Bhutan → 699 km → SSB
Afghanistan → 106 km

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ India–Afghanistan border ಅನ್ನು 106 ಕಿ.ಮೀ. ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ conceptual ಮತ್ತು map-based question ಆಗಿ ಕೇಳಬಹುದಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

‘ಮಿತ್ರ ಶಕ್ತಿ’ ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸ

Exercise Mitra Shakti ಎಂಬುದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ನಡುವಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಜಂಟಿ ಸೇನಾ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ interoperability, tactical coordination ಮತ್ತು counter-terrorism capabilities ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

Prelims One-Liners

• ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಭೂ ಗಡಿ → 15,106.7 km
• ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ ಗಡಿ → Bangladesh – 4,096.7 km
• China Border → 3,488 km → ITBP
• Pakistan Border → 3,323 km → BSF
• Nepal Border → 1,751 km → SSB
• Myanmar Border → 1,643 km → Assam Rifles
• Bhutan Border → 699 km → SSB
• Oldest Paramilitary Force → Assam Rifles
• Left Wing Extremism → CRPF / CoBRA
• Airport & Critical Infrastructure Security → CISF
• Counter-terrorism & Hostage Rescue → NSG
• Exercise Mitra Shakti → India + Sri Lanka