ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್: ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಜಲ ಭದ್ರತೆಯತ್ತ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್ (Jal Jeevan Mission–JJM) ಅನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2028ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಿರಂತರ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಯೋಜನೆಯ ಗಮನವು infrastructure creationನಿಂದ sustainable service deliveryಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಮಿಷನ್‌ನ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2019ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ (Ministry of Jal Shakti) ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಇಲಾಖೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳುವ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ Functional Household Tap Connection (FHTC) ಮೂಲಕ ನಿಗದಿತ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ಹರ್ ಘರ್ ಜಲ್’ (Har Ghar Jal) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು

ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್ ಕೇವಲ ನಳ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಜಲ ಭದ್ರತೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಇದರ ವಿಶಾಲ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು, ಅಂತರ್ಜಲ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ, ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಬಳಕೆಯಾದ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು, ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯೂ ಮಿಷನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮವಾಗಿದೆ.

ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ

ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು Village Water and Sanitation Committee/Pani Samitiಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆ, ಅನುಷ್ಠಾನ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಯೋಜನೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.

2028ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮಹತ್ವ

ಮಿಷನ್‌ನ ಹೊಸ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಳಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾನದಂಡವಾಗದೆ, ನಳದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನೀರು ಬರುತ್ತಿದೆಯೇ? ಎಂಬ ಸೇವಾ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಗಲಿದೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್ SDG–6: Clean Water and Sanitation ಸಾಧನೆಗೂ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ, ನೀರಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

ಆರಂಭ: 2019
ಸಚಿವಾಲಯ: ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ
ಇಲಾಖೆ: Department of Drinking Water and Sanitation
ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ Functional Household Tap Connection
ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: Har Ghar Jal
ವಿಸ್ತರಣೆ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2028ರವರೆಗೆ
ಹೊಸ ಆದ್ಯತೆ: Infrastructure Creation → Sustainable Service Delivery
ಸಂಬಂಧಿತ SDG: SDG–6 – Clean Water and Sanitation

UPSC, KAS, FDA, SDA, PDO, PSI ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಜಲ ಜೀವನ ಮಿಷನ್‌ನ ಸಚಿವಾಲಯ, ಆರಂಭದ ವರ್ಷ, FHTC, Har Ghar Jal, ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು 2028ರವರೆಗಿನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.